
آزر Azer : در تـرکـي بـاستان پسوند (ار) به آخر اسم مي چــسـبـيـده و شـخـصـي را منتصب به آن ميکرد. آز هـم نــام قــومي کــه در شـمـال غربي ايـران و شـرق تــرکيه سـکونـت داشـتند و بــر آنجا حکمراني ميکردند ميباشد.
باي Bay : کلـمه "باي Bay " در زبــان تــرکي بـه مـعـنـي غني ، صاحب ، سرور ، توانا محتشم ، ثروتـمند ، مـقتدر است.
جـان Can : جــان یـــا گــان پـسونـد سـاز تــرکي نـشان دهنده جا ، مـکان و محلهای جـغـرافـيــائي اســت. ايــن پسوند بعد از ورود اعـراب از گــان بـه جــان تبـدیـل شـده است.
پـس آزربـايـجـان بـه مـعـني (محل زندگي قوم توانای آز) مي باشد.
منی آتدین آتشه اثر ماندگار جهانگیر جهانگیراف می باشد که با صدای بی نظیر بابا میرزایئف (محمود اوغلو) به جاودانه های موسیقی فولکلور آزربایجان پیوسته است. جهانگیراف برای گروه کر آهنگ های "نازنین" ، "خزر" ، "دان اولدوز ، بیرده من" ، "آنا" ، "ظریفلیک" را ساخته است و آهنگسازی تئاتر های "آلماس" ، "خیّام" ، "تورکیه ده" اثر ناظیم حیکمت ، "آنا توپراق" ، "اود ایچینده" ، "میرزا شفیع زاده" و فیلم های "کوراغلو" ، "ده لی کور" ، "یئنیلمز باتالیون" را انجام داده است. وی در سال 1992 چشم از جهان فرو بست. بابا محمود اوغلو میرزایئف متولد 1940 در قازاخ می باشد. وی در سال 1956 وارد آکادمی نفت آزربایجان شد. دوستان وی در دانشگاه او را نزد شوشینسکی بردند و این آشنایی منجر به شرکت میرزایئف در کلاس های شوشینسکی شد. همزمان با این کلاس وی همراه با سلیمان عبدالله یف ، علی بابا ممداف ، نریمان علیف ، زینب خانلار اوا در مدرسه موسیقی زیناللی موغامات را فرا می گرفت. سپس همراه با ارکستری که رهبریش بر عهده ی روستم اف بود به اجرا در تلویزیون پرداخت. وی در اپرای "لیلی و مجنون" در نقش مجنون، در اپرای "آشیق قریب"نقش آشیق قریب، در اپرای "اصلی و کرم" در نقش کرم و در اپرای "کوراوغلی" در نقش دلقک به هنرمندی پرداخت. این هنرمند مردمی در سال 2006 و در سن 66 سالگی وفات نمود. نکته: متاسفانه بعضی از سایت ها و وبلاگ ها خواننده ی این آهنگ جاودانه را بجای "بابا میرزایئف" ، به اشتباه "میرزا بابایئف" (میرزا عبدالجبار اوغلو بابایئف 2002-1913) دیگر خواننده ی معروف و مردمی آزربایجان ذکر کرده اند. منی آتدین آی قیز ، آی قیز آتشه بسله مکدیر عشقینی دائیم پیشه م آتاجاغدین منی سئودیگیم، سؤیله بس نه ایچین دولدور عشقی شربت كیمی، وئر ایچیم سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ * چاغیریرام گل، هارالاردا قالمیسان؟ منی اینجیتمه، یالواریرام یار منی آتما ترك ائتمه * آتاجاغدین منی سئودیگیم، سؤیله بس نه ایچین دولدور عشقی شربت كیمی، وئر ایچیم سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ *** گئتمك ایسته ییرسن، بهانه سیز گئت اویاتما مورگولو خاطیره لرین سسین همین سس دیر، باخیشین اؤگئی گئدیرسن ، سسین ده یاد اولسون باری... سن دنیز قوینونا آتیلمیش چیچك اوستونه دالغالار آتیلاجاقدیر ساختا محبتین، ساختا سندتك، نه واخت سا اوستونده توتولاجاقدیر یوللار تك دؤشه نیب آیاخلارینا سنه یالواریم می؟ بو مومكون دئییل قویمارام قلبیم تك ووقاریم سینا آلچالیب یاشاماق، عؤمور، گون دئییل دئمیرم سن اوجا بیر داغسان، اگیل دئمیرم علاجیم قالیبدیر سنه نه سن ده محبت قارا پول دئییل نه من دیلنچی یه م، ال آچیم سنه گئتمك ایسته ییرسن، نه دانیش، نه دین یوخ اول اوزاقلار تك، دوماندا، چنده نه ییمی سئومیشدین، دئیه بیلمه دین ایندیسه یوز عئیب گؤرورسن من ده *** گؤزوم یول دا قالدی قالدی، آی گؤزل گؤزوم یول دا قالدی قالدی، آی گؤزل پاییز اولدو، یارپاقلار اولدو خزل * یوللارینا باخا باخا قالدی گؤزلریم سنه چاتسین اورگیمده كی سؤزلریم سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ * چاغیریرام گل، هارالاردا قالمیسان؟ منی ترك ائتمه یالواریرام یار، منی آتما، ترك ائتمه * یوللارینا باخا باخا قالدی گؤزلریم سنه چاتسین اورگیمده كی سؤزلریم سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟ سؤیله سؤیله، سنه بئله نه اولدو یار؟


قارا گیله از معروف ترین ترانه های معاصری می باشد که وارد موسیقی فولکلور آزربایجان شده ، اکثر آزربایجانی ها حداقل چند بند از این ترانه را حفظ بوده و همواره آنرا زمزمه می کنند. از خوانندگان معروفی که این ترانه را اولین بار اجرا کرده می توان به خانم "ربابه مراداوا" اشاره کرد که با اجرایی فوق العاده لقب "قارا گیله" را از آن خود کرد. در سال 1968 آهنگساز نابغه آزربایجان "مایسترو نیازی" موسیقی قارا گیله را برای سمفونی ساخت و این آهنگ را جاودانه نمود. نیازی دوران کودکی خود را در تبریز گذرانده بود و بعد ها هم چندین بار به تبریز سفر کرد. نیازی خوب می دانست که قارا گیله از جاودانه های موسیقی آزربایجان جنوبی است. قارا گیله به خاطر اینکه از احساسات عاشقانه بی پرده سخن می گفت در محیط های عمومی به ندرت اجرا می شد. بعد از سقوط حکومت ملی آزربایجان و ممنوعیت اجرای آهنگ های آزربایجانی ، قارا گیله همراه مهاجرینی که به آزربایجان شمالی رفته بودند در آن سوی آراز طنین انداز شد و با اجرای شوکت علی اکبراوا در رادیو باکو توسط امواج دوباره به سرزمین مادری بازگشت.ممنوعیت این نغمه سحرانگیز عاشقانه و بقیه آهنگ های آزربایجانی بعد از انقلا ب اسلامی هم ادامه داشت و از پخش آن در رادیو و تلویزیون ممانعت می شد ولی این ممنوعیت ها هرگز باعث فراموشی قارا گیله نشد بطوری هنوز هم این ترانه در عروسی های آزربایجان از محبوب ترینهاست.قارا گیله را قالیبافان بر سر دار قالی با خود زمزمه کرده و نوای آهنگینش را بر تار و پود قالی می بافند. قارا گیله مجازی از "جانم" ، "عشقم" ، "قلبم" است که متن کامل آن دارای 19 بند بوده و هر بند دارای دو قسمت مجزاست. قسمت اول هر بند دارای صداهای کشیده و قسمت دوم قالباً همراه با صداهای کوتاه می باشد. متن کامل قارا گیله بعد از جنگ جهانی دوم از طرف انتشارات "چمن آرا"ی تبریز و در قالب کتاب "تصنیف های آزربایجان" منتشر شد. بعد ها پرویز پرویزی در کتابهای "تصنیف های قفقاز و باکو" و "تصنیف های ترکی استانبولی" خود متن کامل این ترانه را به چاپ رساند، ولی هر دو کتاب به علت تیراژ محدود کمیاب بوده و در معدود کتابخانه ای پیدا می شوند. در سال 2001 ژورنالیست مشهور آزربایجانی "رافائل حسین اف" متن کامل قارا گیله را به نقل از کتاب "پرویز پرویزی" در کتاب "میلتین ذره سی" خود انتشار داد. اگرچه قارا گیله برای عاشقان روایتگر عشق و عاشقی می باشد ولی برای هر مهاجر آزربایجانی درغربت تداعی بخش تبریز و آزربایجان است. مهاجرینی که تبریز را یار و عشق خود می دانند با شعر قارا گیله از دوری وطن خود گر گرفته و آتش می گیرند. قارا گیله شنونده را هم می خنداند و هم به گریه وا می دارد و بی دلیل نیست که آن را در آزربایجان شمالی غمنامه مهاجرین می نامند. گلمیشه م اوتاغینا اویادام سنی، قارا گیله، اویادام سنی. نه گؤزل خلق ائلیب یارادان سنی، قارا گیله، یارادان سنی. گؤتوروب من قاچیرام آرادان سنی، قارا گیله، آرادان سنی. قیزیل گول اسدی، صبریمی کسدی، سیل گؤزون یاشین، قارا گیله، آغلاما بس دی. * تبریزین کوچهلری دولان با دولان، قارا گیله دولان با دولان. اگر منی سئومیرسن، گئت آیری دولان. نه منه قیز قحط دیر، نه سنه اوغلان، قارا گیله، نه سنه اوغلان. * آغاج اولایدیم، یولدا دورایدیم، سن گلن یئره قارا گیله،کؤلگه سالایدیم. ائویمیزین قاباغی، سو گلن آرخ دی، قارا گیله، سو گلن آرخ دی. دوروم چیخیم ائیوانا، قارا گیله، یار گلن واخت دی. یاریم گلیب چیخماییر، اووقاتیم تلخدیر، قارا گیله ، اووقاتیم تلخ دیر. * دربند آرالی، کؤنلوم یارالی، بیر یار سئومیشم، قارا گیله، تبریز مارالی. بیر یار سئومیشم، قارا گیله، تبریز مارالی.
آیریلیق یکی از ترانههای فولکلور و عامیانه آزربایجان به شمار میآید رجب ابراهیمی که در روستای کورعباسلو از توابع اردبیل در آبان ماه ۱۳۱۴ از مادر زاده شد. پس از آشنایی با استاد سلیمی اشعار زیادی را نوشت . وی آیریلیق را در ۱۳۳۵ خورشیدی سرود . استاد سلیمی - خانم فاطمه قنادی- رجب ابراهیمی آهنگ سازی سحرانگیز این شعر جاودانه را استاد علی سلیمی که متولد سال ۱۳۰۱ در باکو و در خانوادهای اردبیلی می باشد ، انجام داده است. وی تا ۱۶ سالگی در باکو زیست و پس از آن همراه خانوادهاش به زادگاه پدرش، اردبیل بازگشت. در سال ۱۳۳۲ رهبر ارکستر آزربایجانی رادیو ایران شد و در سال ۱۳۳۸ با همکارش، فاطمه قنادی ازدواج کرد. درسال ۱۳۴۲ ارکستر آزربایجانی رادیو ایران منحل شد ولی علی سلیمی به آهنگسازی ادامه داد. تندیس استاد سلیمی به عنوان «آهنگساز برجسته شرق» در یونسکو نصب شدهاست. آیریلق اولین بار با اجرای خانم فاطمه قنادی (همسر استاد سلیمی) از رادیو تبریز پخش گردید و با اجرای رشید بهبودف در باکو شهرت جهانی پیدا کرد. ایستاده از راست رجب ابراهیمی - ایستاده از چپ رشید بهبودف شعرآیریلیق با دست خط رجب ابراهیمی فیکریندن گئجه لر یاتا بیلمیرم * اوزوندور هیجرینده قارا گئجه لر * یادیما دوشنده آلا گوزلرین


بو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرم
دئییرم چون سنه چاتا بیلمیرم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق
بیلمیرم من گئدیم هارا گئجه لر
ووروبدور قلبیمه یارا گئجه لر
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق
گویده اولدوزلاردان آلام خبرین
نئیله ییم کسیبدیر مندن نظرین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق
میکائیل مشفق در سال 1908 در باکو متولد شد. در سال 1931 از گروه زبان و ادبیات دانشگاه باکو فارغ التحصیل شده و کار حرفه ای خود را به عنوان معلم مدرسه آغاز کرد.اولین شعر او "بیر گون" (یک روز) در روزنامه "فهله" در سال 1926 منتشر شد. همراه با صمد وورغون و رسول رضا به یکی از بنیانگذاران سبک جدید شعر در آزربایجان تبدیل شد. او از مشوقان تبدیل خط عربی به خط لاتین بود که در سال 1927 اجرا شد. مقاومت او در مقابل قانون ممنوعیت تار آزربایجانی که در سال 1930 از طرف استالین اعمال شد با شعر "اخو تار ، اخو تار" موجب دشمنی حکومت با او شد که در نهایت به دستگیری او به عنوان میهن پرست متعصب و شاعر بورژوا در سال 1937 انجامید که بدنبال آن در سال 1939 به جرم خیانت به کشور و دشمنی با حکومت در زندانی در باکو اعدام شد و جسدش را در خزر سر به نیست کردند. اوخو تار، اوخو تار!… سسیندن ان لطیف شعرلر دینلییم، اوخو تار، بیر قادار، نغمنی سو کیمی آلیشان روحوما چیلییم. ائی گئنیش کوتلهنین شیرینی، شربتی، آلوولو صنعتی! زیلین وار، وسطین، بمین وار؛ سنین ده قوشلارین دمیندن آیریلان بیر اؤزگه دمین وار. زیلین وار، وسطین، بمین وار؛ سنین ده قوشلارین دمیندن آیریلان بیر اؤزگه دمین وار. سنی ده آوارا ائیلمیش داغینیق تئللی بیر “زرفشان”. اونونچون سئگاهین دانیشیر، پریشان، پریشان. او ساری سیملرین لیسانی سالمازمی حیرته اینسانی؟ او ساری سیملرین لیسانی سالمازمی حیرته اینسانی؟ * اوخو تار، اوخو تار!… سسیندن ان لطیف شعرلر دینلییم، اوخو تار، بیر قادار، نغمنی سو کیمی آلیشان روحوما چیلییم. اوخو تار، اوخو تار!… سنی کیم اونوتار؟ ائی گئنیش کوتلهنین شیرینی، شربتی، آلوولو صنعتی! ائی گئنیش کوتلهنین شیرینی، شربتی، آلوولو صنعتی! لینک داونلود

خواننده : ایسلام رضایف
آپاردی سئللر سارانی يکي از اشعار فولکولور و معروف آزربايجانی است که بر اساس داستان سارای ساخته شده و از ساليان دراز به اشکال مختلف سينه به سينه نقل شده و امروزه يکی از شاهکارهای فولکلوريک آزربايجان به شمار ميرود . داستان سارای اينطور آغاز ميشود که در کنار رودخانه ی آرپا چايی که در نزديکی مرز ايران و آزربايجان جاريست در يکی از دهات نزديک آن دختری ساری تللی (گيسو طلا) و آلا گؤز (چشم شهلا) به دنيا می آيد.پدر و مادرش نام اين دختر را سارای که در ترکی آزری تحليل يافته ساری آی (ماه طلايی) ميباشد ميگذارند.سارای داستان در طبيعت آزربايجان پرورش مي يابد و دختری ماه رو ميشود.بزرگان ده سارای را به پسری به نام خان چوبان نامزد ميکنند. روزی چشم خان ده به سارا میافتد. خان ، پدر سارای را فرا ميخواند و ازاو ميخواهد که سارای را به عقد او در آورد.پدر سارای که مرد ريش سفيدی بود و به خان چوبان قول مردانه داده بود و پيشنهاد خان ده را رد ميکند.خلاصه از خان اصرار و از پدر انکار و در اين موقع است که خان متوسل به زور شده و او را مورد ضرب و شتم قرارداده و سارای را تهديد ميکند که در صورت سربازدن از خواسته ی خان ديگر پدر خود را نخواهد ديد چون او پدرش را خواهد کشت.سارای که به جز پدر کسي را نداشت و نميتوانست رنج و عذابش را ببيند بر خلاف علاقه ی وافرش به خان چوبان و قولی که به او داده بود تن به خواسته ي خان ظالم داد . روزی که سارای گفت که آماده ازدواج با خان ميباشد همه از اين تصميم او متحير شدند ولی او چاره ای جز اين نداشت . سارای به دنبال خان راهی شد اما در راه تنش را به آب جاری آرپا چای سپرد و خود را جاودانه ساخت . گئدين دئيين خان چوبانا گلمهسين بو ائل موغانا گلسه باتار ناحق قانا آپاردی سئللر سارانی بير آلا گؤزلو بالاني آرپا چايی درين اولماز آخار سويو سرين اولماز سارا کيمی گلين اولماز آپاردی سئللر سارانی بير آلا گؤزلو بالانی آرپا چايي آشدی داشدی سئل سارانی قاپدی قاچدی هر گؤرهنين گؤزو ياشدی آپاردی سئللر سارانی بير آلا گؤزلو بالانی قالی گتير اوتاق دوشه سارا يئری قالدی بوشا چوبان الين چيخدی بوشا آپاردی سئللر سارانی بير آلا گؤزلو بالانی
خواننده : روستم قدیر اف
- تراکتور فنز (یادش بخیر)
- سایت متحد هواداران تراکتور
- هواداران تیراختور آزربایجان
- هواداران قشقایی تراکتور
- تراختور تاکیمینین شکیللری
- سایت شخصی اکبر اعلمی
- آنا یوردوم آذربایجان
- تورک دیلی و ادبیاتی
- اورمو آذربایجانين قلبيدير
- فروشگاه سی دی آذربایجان
- تاريخ و فرهنگ آذربايجان
- عشق و زندگی(تراختور)
- دلنوشته های دانشجویان IT
- تبریز بیلیم یوردونون اویرنجیلری
- زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی
- آذربایجان تورکجه سی
- دياريميز









